حاج ملا هادي السبزواري
67
شرح مثنوى
( ( 1361 ) ) عاشق صنع خدا با فر بود * عاشق مصنوع او كافر بود ن 449 18 - ك 158 26 عاشق صنع خدا : هر موجود خاص را دو وجه است وجه نورانى كه وجه الى الله است و وجه ظلمانى كه وجه الى النفس است و وجه نورانى كه جهت اطلاق وجود است بايد معشوق باشد كه وجه الله است و وجه ظلمانى كه جهت تعيّن وجود است نفسيت آنست نبايد معشوق باشد كه بت پرستى است در معنى و آن جهت اطلاق وجود كه وجود منبسط و فيض مقدس و وجه الله بود مرتبه ظهور حق است و به بسيار و القاب ديگر خوانده مىشود و از آن جمله صنع الله است و مصنوع جهت تعيين است و چون فرق است ميانه اين دو جهت فرق است ميانهء دو مقام كه قدم صنع خدا باشد و قدم مصنوع خدا و اول صحيح است دون ثانى . ( ( 1367 ) ) گفتمش اين كفر مقضى نه قضاست * هست آثار قضا اين كفر راست ن 450 5 - ك 158 32 هست آثار قضا : يعنى متعلق قضاست اين كفر پس كفر مقضى است نه قضا بايد دانست كه قضا عبارتست از وجود اشيا بنحو فعليت و احاطت بر وجه تقدس و تنزه از ماده و عوارض طبيعيه پيش از وجودات محدوده آنها در ما لا يزال بلكه پيش از صور قدريه و مقداريه جميعاً بر وجه جزئيه و احتفاف به عوارض زمان و مكان چه جاى ماده و لواحق آن و مقضى اين وجودات جزئيه محدوده لا يزاليه است و بعبارت ديگر وجود اشياء سابقاً در عالم امر و عالم عقل قضاست و وجود آنها لاحقاً در عالم خلق و عالم صور و مقادير مقضى و عالم امر و تجرد خير محض و مرضى بحت است و نقص و تغير در آن نيست كما فى الدعا بِقَضائكَ الَّذى لا يُرَدُّ وَلا يُبَدَّلُ ( 1 ) و مقضى كه تقدر و عالم خلق است در آن تغير و دثور و زوال و شر يافت مىشود قال تعالى « قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ اَلْفَلَقِ مِنْ شَرِّ ما خَلَقَ 113 : 1 - 2 ( 2 ) . ( ( 1371 ) ) كفر جهلست و قضاى كفر علم * هر دو كى يك باشد آخر حلم خلم ن 450 9 - ك 158 34 قضاى كفر علم : يعنى علم خداست و خدا و علم خدا و باقى صفات او محبوب و معشوقند و اشارتست به تحقيق و تقرير مطلب به تفرقه اعتبار علم و اعتبار معلوم مثلًا علم به كفر كمال تست و صفت تست و اما كفر نقص عظيم و صفت تو نيست و همچنين علم به حجر و بدر و شجر و بقر و به اين تقرير بنا بر علم حضورى كه صفحات اعيان و صحايف نفس الامر جميعاً علم الله است هر چيز از آن جهت كه علم الله است نور است و خير و مرضى و سابق بر
--> ( 1 ) منبع يافت نشد . . ( 2 ) قرآن كريم سورهء فلق آيهء 1 و 2 . .